Deel dit artikel via:
Dankzij de recombinanttechnieken kunnen de relevante allergene eiwitten in uiterst zuivere vorm (componenten) geproduceerd worden. Hierdoor verhoogt de specificiteit van de in-vitro allergietesten. Componenten zijn dus recombinanteiwitten die toelaten om tot de kern van het allergieprobleem door te dringen. Dergelijke component georiënteerde diagnostiek (Component Resolved Diagnosis; CRD) vormt niet alleen een belangrijke aanwinst in de diagnose, maar geeft ook een prognostische indicatie voor desensibilisatietherapie.
De benaming van de componenten is afgeleid van de Latijnse naam van het allergeen. De eerste 3 letters van het genus worden gevolgd door een spatie, waarna de eerste letter van het species en een volgnummer vermeld wordt. In geval van melk en ei wordt de Latijnse naam van de “producent” (koe, kip) gebruikt. Enkele voorbeelden ter verduidelijking:
| Naam | Latijnse naam | Componenten |
|---|---|---|
| Berk | Betula verrucosa | Bet v1, Bet v2, Bet v10 |
| Bij | Apis mellifera | Api m1, Api m2, Api m3, Api m5, Api m10 |
| Ei-eiwit | Gallus domesticus | Gal d1, Gal d2, Gal d3, Gal d4 |
| Hazelnoot | Corylus avellana | Cor a1, Cor a8, Cor a9, Cor a14 |
| Huisstofmijt | Dermatophagoïdes pteronyssinus | Der p1, Der p2, Der p10, Der p23 |
| Kat | Felis domesticus | Fel d1, Fel d2, Fel d4 |
| Latex | Hevea braziliensis | Hev b1, Hev b3, Hev b6, Hev b8... |
| Melk | Bos domesticus | Bos d4, Bos d5, Bos d6, Bos d8 |
| Pinda | Arachis hypogeae | Ara h1, Ara h2, Ara h3, Ara h6, Ara h8, Ara h9 |
| Soja | Glycine max | Gly m4, Gly m5, Gly m6 |
| Wesp | Vespula vulgaris | Ves v1, Ves v2, Ves v5 |
Componenten behoren tot biochemische families: profilinen, PR-10, LTP, storage proteïnen…
Van profilinen (Bet v2, Hev b8, …) is bekend dat ze wijd verspreid voorkomen en doorgaans geen ernstige allergieproblemen opleveren. Profilinen kunnen wel een oraal allergiesyndroom uitlokken. Ze zijn tevens verantwoordelijk voor fout-positieve reacties bij de in-vitro testen en dit vooral met de plantaardige voedselallergenen.
PR-10 proteïnen (Bet v1, Cor a1, Ara h8, …) zijn vaak geassocieerd met het oraal allergiesyndroom (OAS). Het zijn hittegevoelige componenten hetgeen betekent dat de eventuele last die ze veroorzaken verdwijnt door verhitten van het voedingsmiddel. Het zijn ook zuurgevoelige eiwitten waardoor ze door de zure maaginhoud afgebroken worden en niet geresorbeerd worden ter hoogte van het duodenum. Ze veroorzaken doorgaans ook geen algemene systemische reacties. Patiënten met geïsoleerde allergie tegen het PR-10 eiwit van de berkenpollen (Bet v1) komen in aanmerking voor desensibilisatie.
LTP (Cor a8, Ara h9, …) zijn hitteresistent waardoor verhitting van het voedingsmiddel niet helpt om de allergieklachten te verminderen. Zij zijn bovendien ook resistent aan lage pH en kunnen via het duodenum in de bloedsomloop terecht komen. Zij kunnen zeer ernstige allergische reacties veroorzaken.
Storage proteïnen (Ara h1, Ara h2, Ara h3, …) zijn eveneens hitte- en zuurresistent en vaak geassocieerd met zeer ernstige tot fatale anafylactische reacties. De storage eiwitten 2S Albumine (Cor a14; Ara h1) zijn de absolute koplopers (pinda- en hazelnotenallergie).
Bovenstaande grafische voorstelling toont de stabiliteit van de allergene componenten en
de potentiële ernst van de allergische reactie in functie van de biochemische klasse waartoe de component behoort.
Een eerste voorbeeld ter verduidelijking van het gebruik van CRD-testen betreft de pinda. Pinda’s vormen wereldwijd de belangrijkste oorzaak van overlijden door voedselallergie. Zelfs sporen van pinda kunnen volstaan om ernstige reacties uit te lokken. Bovendien zijn pinda’s in heel wat spijzen verwerkt. Het levenslang vermijden van pinda’s in geval van allergie is geen sinecure. De diagnose mag dan ook niet lichtzinnig gesteld worden en dient te berusten op een grondige anamnese aangevuld met dosering van specifieke IgE’s en huidtesten. Indien deze positief zijn, is een verdere uitwerking met pindacomponenttesten aangewezen.
Hierdoor kan een secundaire of pollengeassocieerde pinda-allergie (positieve testuitslag voor Ara h8) onderscheiden worden van een primaire pinda-allergie (positief voor één of een combinatie van volgende componenten: Ara h1, Ara h2, Ara h3, Ara h6, Ara h9). Bij een secundaire pinda-allergie blijft de last doorgaans beperkt tot een oraal allergiesyndroom. Een primaire pinda-allergie is potentieel zéér ernstig. Zowel rauwe als verwerkte pinda’s dienen vermeden te worden en een EpiPen® is een absolute must.
Een tweede voorbeeld betreft een casus van een patiënt die met het gif van de Hymenoptera (vliesvleugelige insecten) in aanraking komt. Heeft de patiënt een wespen- of bijenallergie? Of beide?
Een dame wordt door een insect gestoken. Zij vertoont onmiddellijk een algemene reactie met urticaria, angio-oedeem van de oogleden, benauwdheid, stridor en een kortstondig bewustzijnsverlies. Vormt dit een indicatie voor het opstarten van een gifspecifieke immunotherapie?
Anamnestisch blijkt dat zij het insect niet gezien heeft (was het een wesp of een bij?). Het totaal IgE is normaal. Zowel het specifiek IgE tegen wespengifextract als dit tegen bijengifextract is duidelijk positief. Dit zou kunnen doen besluiten tot een gelijktijdige wespen- én bijenallergie, hetgeen niet enkel vrij zeldzaam is maar tevens de immunotherapie zou bemoeilijken. Bijkomende testen zijn dus noodzakelijk.
Hogergenoemde allergeentesten – de klassieke RAST- of CAP-testen – gebaseerd op gifextract, blijven de primaire testen in het in-vitro allergieonderzoek. Aanvullende component georiënteerde allergietesten moeten de diagnose verfijnen. Bij deze dame vinden we specifieke IgE’s terug tegen de componenten Ves v1 (Vespula vulgaris) en Ves v5 (Vespula vulgaris met kruisreactiviteit met de veldwesp), terwijl het specifiek IgE tegen de componenten van het bijengif zoals Api m1, Api m2, … tot Api m10 (Apis mellifera, honingbij) negatief blijft.
Conclusie: deze dame is allergisch voor wespengif (Vespula vugaris) en niet allergisch voor bijengif! Dit werd nog eens bevestigd door huidtesten en een basofiele activatietest.
Correcte timing voor het uitvoeren van diagnostische testen is trouwens essentieel. Wanneer uitgevoerd binnen de 4 weken na de steekreactie kunnen huidtesten en gifspecifieke IgE resultaten foutnegatief zijn. Er bestaat geen correlatie tussen de titer gifspecifiek IgE en/of positiviteit van de huidtest en de ernst van een (her)steekreactie.
De meeste patiënten hebben slechts 1 gifallergie maar 25% van hen zijn toch dubbelpositief voor wespen- én bijengif met de gewone RAST of CAP test.
Dergelijk vals positieve reactie is het gevolg van kruisreagerende koolhydraatdeterminanten (cross reactive carbohydrate determinants of CCD). De interferentie door CCD speelt niet meer mee in de componentendiagnostiek. Dit is een rechtstreeks gevolg van de recombinanttechniek waarmee deze allergenen via genetic engineering geproduceerd worden.
Een specifieke anti-wespengif immuuntherapie is bij deze patiënt dus aangewezen. Dergelijke monospecifieke immuuntherapie is minder duur en efficiënter dan een gemengde immuuntherapie. Alvorens de immuuntherapie te starten is het aangewezen het tryptasegehalte in het bloed te meten. Een verhoogd tryptase is een risicofactor voor ernstige reacties.
Componentallergiediagnostiek of CRD levert duidelijk een diagnostische meerwaarde in de zoektocht naar het oorzakelijk agens en een prognostische indicatie bij het overwegen van een immuuntherapie.
• Componentgeoriënteerde allergiediagnostiek: toepassingen en perspectieven. Tijdschr. voor Geneeskunde, 67, nr 14-45, 2011
• Molecular diagnosis in allergy. Clinical and Experimental Allergy, vol 40, 2010
• Pinda-allergie, niet altijd een terechte diagnose. Ned. Tijdschr. Geneeskunde, 2014
• Interessante website: http://www.phadia.com/en/Products/Allergy-testing-products/Immuno-CAP-Molecular-Allergology/
Wilt u dit artikel rustig nalezen zonder scherm, offline raadplegen of delen met collega’s? Via de knop hieronder kunt u het downloaden als PDF en afdrukken naar wens.
Laat uw gegevens achter en ontvang de nieuwste updates en relevante artikels van ons labo rechtstreeks in uw mailbox.
